بلاگ

روز جهانی دیابت

روز جهانی دیابت

شکل گیری و توسعه پدیده شهرنشینی، تغییر الگوی غذایی و کاهش تحرک و فعالیت بدنی مناسب، شرایط مساعدی را برای افزایش میزان قند خون و ابتلاء به بیماری دیابت پدید آورده است.

14 نوامبر (23 آبان ماه) روز جهانی دیابت، سالروز تولد دکتر بانتیگ کاشف انسولین است. هدف از این روز علاوه بر بزرگداشت این دانشمند بزرگ، آگاه کردن هرچه بیشتر دنیا با اهمیت بیماری دیابت است.

شعار امسال برای سالروز جهانی دیابت با توجه به شعار 3 سال گذشته که “زندگی سالم و دیابت” است، “شروع تغذیه سالم با صبحانه” انتخاب شده است.

انجمن دیابت ایران (ادا) نیز در سال ۱۳۶۹ با هدف ارائه برنامه های آموزشی و افزایش آگاهی جامعه نسبت به بیماری دیابت تأسیس گردید.

تعداد افراد مبتلا به دیابت به سرعت در تمامی جهان در حال افزایش است و اگر آگاهی لازم در زمینه چگونگی کنترل قند خون، به این افراد داده نشود، متاسفانه عوارض بلند مدت دیابت بعد از چند سال ایجاد خواهد شد.

●دیابت چیست؟
اشکال در سیستم سوخت رسانی بدن را که به دلیل کمبود انسولین به وجود می آید “دیابت” می خوانند. انسولین هورمونی است که توسط پانکراس – اندام تولید کننده آنزیم گوارش – ساخت می شود و برای جذب انرژی مواد غذایی ضروری است . انواع دیابت عبارتند از :
۱- دیابت وابسته به انسولین یا نوع یک: در این نوع بیماری، بیمار یا مقدار کمی انسولین تولید می کند و یا اصلاً تولید انسولین ندارد و در نتیجه فقدان انسولین، کنترل قند خون غیر ممکن است. معمولاً این نوع دیابت قبل از ۴۰ سالگی بروز می کند و اوج میزان وقوع آن در حدود ۱۴ سالگی است.

۲- دیابت غیروابسته به انسولین یا نوع دو: در این نوع ، لوزالمعده انسولین تولید می کند اما نه به اندازه ای که قند خون را تنظیم کند و از طرف دیگر سلولهای بدن در برابر انسولین مقاومت نشان می دهند. این نوع معمولاً در افراد بالای ۴۰ سال بروز می کند.

۳- دیابت دوران بارداری: دیابت حاملگی معمولاً بین هفته های ۲۴ و ۲۸ بارداری ظاهر می شود و عموماً پس از زایمان از بین می رود، چون در همه انواع دیابت، میزان قند یا گلوکز خون بسیار بالا می رود علائم و نتایج همه آنها یکسان است.

●اهمیت انسولین
غذا در معده و روده هضم می شود و کربوهیدراتها به ملکولهای قند یا گلوکز، تجزیه می شوند. پس از آن، گلوکزها جذب جریان خون می شوند و میزان قند خون را بالا می برند. معمولاً این افزایش قند خون، سبب می شود تا سلولهای مخصوصی که در پانکراس به سلولهای “بتا” معروفند، میزان انسولین لازم را ترشح نمایند.

انسولین به گلوکز و سایر مواد غذایی (مثل آمینو اسیدها از پروتئینها) اجازه می دهد که وارد سلولهای ماهیچه ای شده و برای آینده ذخیره شوند. زمانیکه بدن در ساخت انسولین دچار مشکل می شود و یا سلولها به درستی به انسولین جواب نمی دهند، دیابت به وجود می آید.

●چه کسانی به دیابت مبتلا می شوند؟
همه افراد ممکن است به دیابت نوع دوم دچار شوند. با این وجود، عواملی وجود دارد که ممکن است شما را در خطر بیشتر ابتلا به بیماری قرار دهد. این عوامل عبارتند از:

۱- تجمع جربی در اطراف کمر و معده
۲- کم تحرکی و انجام ندادن حرکات ورزشی
۳- وزن بیش از حد
۴- سن بالای ۴۵ سال
۵- سابقه دیابت نوع دوم در خانواده
۶- ابتلا به دیابت حاملگی
۷- فشار خون بالا
۸- تری گلیسیرید بالا
۹- پایین بودن تجمع لیپوپروتئین و کلسترول ( پایین تر از ۳۵ )

●علائم دیابت
دیابت در بزرگسالان به کندی آغاز می شود، در واقع میلیونها نفر حتی از بیماری خود آگاه نمی شوند و تنها ممکن است در آغاز، احساس خستگی شدیدی داشته باشند و در آینده چنین علایمی را بروز دهند.
۱- دفع ادرار بیش از حد معمول، به خاطر تلاش بدن برای پاکسازی قند اضافی خون.
۲- احساس تشنگی فراوان به علت نیاز بدن به جایگزینی مایعات از دست رفته.
۳- احساس تهوع و استفراغ.
۴- تاری دید.
۵- احساس گرسنگی و در عین حال کاهش وزن.
۶- ابتلای پی در پی به بیماری های عفونی.
۷- زخمهای پوستی که به سختی بهبود پیدا می کند.
شایان ذکر است که علائم دیابت در همه افراد، یکسان نیست.

●آیا دیابت قابل کنترل است؟
شما می توانید دیابت خود را در مراحل اولیه، بدون دارو و تنها با مراقبت دقیق از خود، کنترل کنید. اما اگر دارو مصرف می کنید، باز هم باید از خودتان مراقبت کنید زیرا در این صورت ، مصرف دارو نتایج بهتری به دنبال خواهد داشت. مواردی که در کنترل دیابت باید رعایت کنید، عبارتند از اینکه:
الف ـ سعی نکنید با رژیم سخت، وزن خود را به سرعت کاهش دهید. چرا که هم دوام زیادی نخواهد داشت و هم خطر آفرین خواهد بود.
ب – وزن خود را آرام و به تدریج کاهش دهید.
ج – خوب و به موقع بخورید، به خاطر بسپارید که چه می خورید، چه زمان می خورید و چه مقدار می خورید. بهترین شیوه تغذیه برای افراد مبتلا به دیابت، تناول پیوسته غذاهای سبک و مناسب است.
د – سه تا چهار بار در هفته ورزش کنید. ورزش کردن به کنترل وزن شما کمک خواهد کرد. همچنین سلولها را به مصرف قند وادار می کند و از بیماریهای قلبی جلوگیری می نماید.
فدراسیون جهانی دیابت (IDF)، به مناسبت روز جهانی دیابت، توجه ویژه‌ای به بحث تغذیه سالم نموده و پیام روز جهانی دیابت امسال را «شروع تغذیه سالم با صبحانه» تعیین کرده است. این کار به بهانه تاکید بر اهمیت تغذیه سالم در پیشگیری از دیابت نوع دو و عوارض جدی دیابت صورت گرفته است. تغذیه سالم، با مصرف صبحانه سالم آغاز می‌شود که می‌تواند به کنترل وزن تمام افراد و کنترل قند خون افراد دیابتی کمک نماید. تغذیه سالم، نه تنها برای افراد مبتلا به دیابت، بلکه برای تمام افراد از اهمیت بالایی برخوردار است. رعایت تعادل مناسب در مصرف گروه‌های غذایی مختلف برای کنترل دیابت حائز اهمیت است.

مواد غذایی، حاوی سه ماده مغذی اصلی زیر هستند:
• کربوهیدرات‌ها
• پروتئین‌ها
• چربی‌ها

این سه ماده مغذی، منبع اصلی تامین انرژی بدن به حساب می‌آیند.

کربوهیدرات‌ها، گلوکز و نشاسته موجود در مواد غذایی هستند.
انواع کربوهیدرات‌ها عبارت‌اند از:

• نان‌ها، برنج، ماکارونی
• میوه‌ها
• لبنیات شامل شیر، ماست، دوغ و کشک
• سبزیجات نشاسته‌ای مانند سیب‌زمینی
• حبوبات
• شیرینی‌ها

کربوهیدرات‌ها مستقیما بر سطح قند خون اثر داشته و باید بین میزان کربوهیدرات دریافتی، سطح فعالیت و میزان انسولین دریافتی تعادل برقرار باشد. این تعادل باعث حفظ قند خون در محدوده کنترل می‌گردد. برای دستیابی به این تعادل باید به میزان، نوع و زمان مصرف مواد غذایی حاوی کربوهیدرات در طول روز توجه نمود. انتخاب‌های سالم گروه کربوهیدرات شامل مواردی از این گروه است که حاوی چربی و شکر افزوده کم و فیبر بالا باشد، مانند نان‌های سبوس‌دار، ماکارونی سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای، میوه‌جات، سبزیجات نشاسته‌ای، شیر و ماست کم‌چرب و حبوباتی نظیر عدس و لوبیا می‌باشد.

لازم به ذکر است، برخلاف تصور رایج که افراد دیابتی نباید به هیچ وجه از قند و شکر استفاده نمایند، مصرف مقادیر کم قند و شکر به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم، برای افراد مبتلا به دیابت بلامانع است.

پروتئین ماده مغذی است که برای ساخت و حفظ توده عضلانی بدن، پوست و سلول‌ها، ضروری است. گروه پروتئین‌ها تاثیر مستقیمی بر قند خون نداشته و شامل موارد زیر می‌باشد:

• انواع گوشت سفید و قرمز
• تخم مرغ و ماکیان
• شیر و پنیر
• حبوبات

چربی‌ها و روغن‌ها، منبع انرژی و برخی از ویتامین‌ها بوده، و همچنین به سلامت پوست کمک می‌نمایند. هضم چربی از هضم کربوهیدرات‌ها و پروتئین‌ها طولانی‌تر بوده و تاثیر مستقیمی بر قند خون ندارد. انواع مختلف چربی‌ها و روغن‌ها عبارت‌اند از:

• روغن‌های غیراشباع با یک پیوند دوگانه
• روغن‌های غیراشباع با چند پیوند دوگانه
• چربی‌های اشباع
• چربی‌های ترانس

روغن‌های غیراشباع با یک یا چند پیوند دوگانه در روغن‌های گیاهی، مانند روغن کانولا، روغن زیتون، مغز دانه‌ها و ماهی وجود دارد. این روغن‌ها سالم‌ترین انتخاب از گروه چربی‌ها و روغن‌ها به حساب می‌آیند. روغن‌های جامد در منابع حیوانی مانند کره و لبنیات پرچرب و همچنین غذای فوری وجود دارند. چربی‌های ترانس در روغن‌های نباتی جامد یافت می‌شوند؛ این دو دسته از چربی‌ها، به عنوان ناسالم‌ترین انتخاب از این گروه شناخته می‌شوند.

نکته کلیدی در انتخاب‌های غذایی سالم شامل موارد زیر است:

• دریافت چربی کمتر
• دریافت شکر کمتر
• دریافت نمک کمتر
• دریافت فیبر بیشتر
• پیروی از یک برنامه غذایی منظم

برای کنترل قند باید به موارد زیر توجه نمود:
• مصرف سه وعده اصلی و دو تا سه میان وعده در روز
• عدم حذف وعده‌های غذایی
• مصرف صبحانه

پیروی از یک رژیم غذایی سالم به کنترل قند خون، چربی خون و وزن کمک می نماید. تغذیه سالم به معنای تعادل بین مصرف گروه‌های غذایی مختلف است. به این منظور باید به میزان مصرف مناسب هر یک از این گروه‌ها توجه نمود. یکی از شیوه‌های آسان برای برقراری این تعادل بین گروه‌های غذایی مختلف، استفاده از شیوه بشقاب است.
در این شیوه توصیه می‌شود در وعده‌های اصلی یک چهارم بشقاب پلوخوری را با منابع کربوهیدرات، یک چهارم دیگر را با منابع پروتئین و نصف باقی‌مانده آنرا با منابع سبزیجات غیرنشاسته‌ای پر نمایید؛ همچنین از یکی از منابع لبنیات مانند یک لیوان شیر کم‌چرب یا یک پیاله ماست نیز استفاده نمایید.